آنژیوکت یا کانولا وسیلهای پزشکی است که به شکل یک لوله باریک و توخالی ساخته شده و برای دسترسی به رگهای خونی استفاده میشود. این وسیله معمولاً از مواد سازگار با بدن مانند پلی اورتان یا تفلون ساخته میشود تا به راحتی داخل رگها بدون آسیب وارد شود. هدف از نصب آنژیوکت، تزریق داروها، مایعات، خون یا گرفتن نمونه خون به صورت مستقیم به جریان خون است. آنژیوکت معمولاً در رگهای اندامهایی مانند دست، بازو یا گاهی پا قرار میگیرد. لوله کانولا روی یک سوزن باریک (تروکار) سوار است که ابتدا برای سوراخ کردن پوست و رگ استفاده شده و سپس سوزن خارج میشود تا کانولا در رگ باقی بماند.
کاربردهای آنژیوکت
- تزریق مایعات شامل سرم و الکترولیتها
- انتقال خون و فرآوردههای خونی
- تزریق داروهای مختلف – از آنتیبیوتیکها تا داروهای شیمیدرمانی
- گرفتن نمونه خون برای آزمایشهای تشخیصی
- فراهم کردن دسترسی سریع به ورید در مواقع اورژانسی
- تغذیه وریدی یا نوتریشن پارنترال
انواع آنژیوکت
آنژیوکتها بر اساس نوع، محل نصب و کاربرد به انواع مختلفی تقسیم میشوند:
۱. آنژیوکت محیطی (Peripheral IV Cannula)
رایجترین نوع است که در وریدهای سطحی دست یا بازو قرار میگیرد. این نوع معمولاً تا ۷۲ تا ۹۶ ساعت قابل استفاده است و باید بهطور منظم تعویض شود تا عفونت و التهاب جلوگیری شود.
۲. آنژیوکت مرکزی (Central Line)
این نوع برای دسترسی به رگهای مرکزی بزرگتر مانند ورید ژوگولار گردن، سابکلاوین یا فمورال استفاده میشود. برای بیمارانی که نیاز به درمان طولانی مدت دارند مناسب است و میتواند هفتهها یا ماهها در بدن بماند.
۳. آنژیوکت میدلاین (Midline)
نوعی کانولا است که بین محیطی و مرکزی قرار دارد و معمولاً برای درمانها یا تزریقات بیش از ۵ روز تا حدود یک ماه به کار میرود.
۴. کانولای بالدار (Winged Cannula)
این نوع دارای بالهای انعطافپذیر در دو طرف است که امکان تثبیت بهتر کانولا را روی پوست فراهم میکند و کار با آن آسانتر است.
۵. آنژیوکت با پورت (Ported Cannula)
در کنار لوله کانولا یک پورت دارد که امکان تزریقهای اضافی بدون سوراخ کردن مجدد رگ را میدهد، که احتمال عفونت و درد را کاهش میدهد.
سایزهای آنژیوکت و رنگبندی آنها
آنژیوکتها در سایزهای مختلفی تولید میشوند که بر اساس قطر و سرعت جریان مایعات انتخاب میشوند. این سایزها با کد رنگهای خاصی مشخص میشوند که شناسایی سریع را فراهم میکند.
شماره سایز (Gauge) | رنگ | کاربرد متداول | سرعت جریان (لیتر/ساعت) |
14G | نارنجی | جراحیهای بزرگ، انتقال خون، موارد اورژانسی | حدود 10.3 برای خون |
16G | خاکستری | جراحی، جایگزینی مایعات، انتقال خون | حدود 7.1 برای خون |
18G | سبز | موارد اورژانسی، حجم بالای مایعات، پیوند سلولهای بنیادی | 2.7 برای خون |
20G | زرد | تزریقات معمولی، مایعات متوسط حجم | سرعت کمتر نسبت به بالا |
22G | آبی | بیماران بالغ، تزریقات معمول، نمونهگیری | سرعت کمتر |
24G | بنفش | بیماران کودکان، نازکترین کانولا برای کودکان و بیماران حساس | کمترین سرعت جریان |
روند نصب آنژیوکت
- ۱. انتخاب محل مناسب برای کانولاسیون (بیشتر وریدهای سطحی دست و بازو)
- ۲. ضدعفونی کردن محل با الکل یا ماده ضدعفونیکننده
- ۳. استفاده از یک سوزن تروکار برای وارد کردن کانولا به داخل رگ
- ۴. ثابت کردن کانولا با چسب و گاهی بانداژ برای جلوگیری از جابجایی
- ۵. اتصال به سرسوزن تزریق یا تجهیزات انفوزیون
مراقبت از آنژیوکت
- حفظ خشک و تمیز بودن محل نصب
- اجتناب از کشیدن یا فشار به کانولا
- پوشاندن کانولا به هنگام استحمام با پلاستیک ضد آب
- بازدید مرتب محل کانولا برای علائم التهاب یا عفونت (قرمزی، تورم، درد)
- اجتناب از خم کردن شدید مچ یا آرنج نزدیک محل نصب
- تعویض کانولا هر ۳ تا ۴ روز یا طبق دستور پزشک
عوارض احتمالی
- عفونت محل ورود کانولا
- چرکزدگی و التهاب رگ (فلبیت)
- ایجاد لختههای خون در محل کانولا
- خونریزی یا خونآلود شدن محل
- شکستن یا جابهجایی کانولا داخل رگ
نکات مهم برای بیماران و مراقبان
- هرگز کانولا را خودسرانه از پوست خارج نکنید
- برای رفع درد یا تورم محل، به پزشک یا پرستار اطلاع دهید
- در صورت شل شدن بانداژ یا خیس شدن آن، فوراً گزارش دهید
- بهداشت دستها را همواره رعایت کنید
- از انجام فعالیتهای سنگین و خم کردن مکرر اندام کانولاسیون شده خودداری کنید
جمعبندی
آنژیوکت یا آنژیوکت وریدی وسیلهای مهم و حیاتی برای تزریق داروها و مایعات در بیمارستانها و مراکز درمانی است. آگاهی درباره انواع، کاربردها، نحوه استفاده و مراقبتهای آن به حفظ سلامت بیمار و جلوگیری از عوارض کمک میکند. برای کاربران و خریداران تجهیزات پزشکی، دانستن مشخصات فنی و تفاوتهای انواع آنژیوکتها راهنمای مهمی برای انتخاب بهترین نوع متناسب با نیازهای درمانی است.
